00:16, 12 İyun 2019 (Çərşənbə) 167

Azyaşlıların görüntüləri mediada yayıla bilərmi?

Azyaşlıların görüntüləri mediada yayıla bilərmi?
Neqativ hallarla rastlaşmış azyaşlıların görüntülərinin açıq yayımlanması yolverilməzdir. 

İllərdir beynəlxalq uşaq təşkilatları və media mütəxəssisləri bu sahədə maarifləndirmə işi aparır. Bununla belə, son zamanlar bəzi media orqanlarında və sosial şəbəkələrdə bu qaydalara əməl olunmur.  Məsələn, ötən ay adı intihar hadisəsində hallandırılan 5-ci sinif şagirdinin, eləcə də pis vərdişlərə yönləndirilən uşaqların görüntüləri saytlarda yayımlanıb. 

Bəs bu hallar necə tənzimlənməlidir?

Toplum Tv-yə danışan hüquqşunas Ələsgər Məmmədli hesab edir ki, azyaşlı uşaqların şəkillərinin istifadəsi qanunla tənzimlənməlidir: "Əgər uşaq 18 yaşından aşağıdırsa və zərərçəkmiş qismindədirsə, görüntüsünə və onu identifikasiya edən informasiyaların yayılmasına yol verilmir. Yox, əgər zərərçəkən deyilsə, hər hansısa bir tədbirdədirsə, - uşaq günüdürsə, təqdimatdırsa və s. bu zaman uşaqların şəklindən onların valideyinlərinin icazəsi ilə və ya qanuni təmsilçilərinin razılığı ilə istifadə oluna bilər”. 

Ekspert həmçinin bildirir ki, azyaşlı uşaqların mediada şəkillərinin yayılmasının bir səbəbi onu qorumaq məqsədi ilə ola bilər: "Məsələn, şəxs itkin düşübsə, bu zaman artıq şəkillərinin yayılması onun mənafelərinə uyğundur. Belə ki, tanıyan, bilən, ondan xəbəri, məlumatı olanlar bir formada valideyinlərinə və ya onu axtaran polis orqanlarına məlumat verə bilərlər. Yəni bu, istisna haldır. Bu halda istifadə oluna bilər. Amma dediyim kimi, bu yenə də o şəxsin mənafeyini qorumaq məqsədilə olmalıdır. Əks halda mediada azyaşlı uşaqların istər şəkillərinin istifadəsi, istərsə də identifikasiya edəcək digər məlumatların paylaşılması yolverilməzdir”.  

Mətbuat Şurası sədrinin müavini Müşfiq Ələsgərli isə deyir ki, "Azərbaycan jurnalistlərinin peşə davranış qaydaları”nın 3-cü prinsipində "yetkinlik yaşına çatmamış uşaqlarla bağlı informasiyaların hazırlanması şərtləri” müəyyən edilib: "Orada göstərilir ki, cinayət qurbanı olan və ya cinayətə cəlb olunmuş yetkinlik yaşına çatmamış uşaqlar haqqında informasiya detallı şəkildə və görüntülərlə o zaman yayıla bilər ki, həmin uşağın vəkilləri, valideyinləri və yaxud himayəsində olduğu qurumun razılığı olsun. "Bir müddət sonra müəyyən edildi ki, həmin prinsip vəziyyətə tam nəzarət edə bilmir. Çünki bəzən valideynlərin anlama durumu, hüquqi bilgiləri yerində olmur. Ona görə də qanunvericiliyə əlavə olundu ki, cinayət qurbanı olan və ya cinayətə cəlb olunmuş yetkinlik yaşına çatmamış uşaqların məlumatları və görüntüləri o halda yayımlana bilər ki, valideyinlərin, qəyyumluğunda olduğu dövlət idarəsinin, həm də işi aparan qurumun da razılığı olsun. Amma təəssüf ki, bu halın tez-tez pozulmasının şahidi oluruq. Çünki indi xəbər istehsalçıları təkcə peşəkar jurnalistlər, peşəkar media qurumları deyil, həm də internetə çıxışı olan hər bir şəxsdir. Xüsusən sosial media istifadəçilərinin hər biri xəbər istehsalçısıdır. Nəticədə tez-tez bu qaydalar pozulur. İndi mətbuat müstəvisində bu cür pozuntular olanda Azərbaycan Mətbuat Şurasına şikayətlər edilir və qurum bunun haqqında rəyini, tövsiyələrini və iradlarını bildirir”.

Müşfiq Ələsgərlinin sözlərinə görə, bu hallar o qədər çox pozulub ki, hazırda konkret effektiv mübarizə aparmaq çətindir: "Amma hər ehtimala qarşı bu sahədə maarifləndirmə işləri görülür. Azərbaycanda çoxlu donor təşkilatlar var. Bu təşkilatların - Qeyri-Hökümət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Şurası, Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondu və s. il ərzində elan etdikləri qrant layihələrinin hər birində uşaqlarla bağlı hallara qarşı maarifləndirmə işləri aparılması istiqamətində layihələr olur. Bu layihələr çərçivəsində maarifləndirmə işi aparılır və paralel olaraq il ərzində Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsi də bu sahədə tədbirlər keçirir. Orada bu məsələlər ilə bağlı müzakirələr olur. Bütün bunlar var, amma yetərli olması məsələsi mübahisəlidir. Çünki bu sahədə problemlər var və hesab edirəm ki, aradan qaldırılması üçün müəyyən addımlar atılmalıdır”.
 
Nərgiz Absalamova