İqtisadiyyat

Hökumətin nikbin proqnozu: ümumi daxili məhsulun 4 ilə 100 milyard manata çatması mümkündürmü?

Roza Məmmədova
12 Noyabr, 2021
840

Açıq mənbələrdən götürülüb

“Proqnozlar neft qiymətlərinin yüksək olması ehtimalı nəzərə alınaraq hesablanıb. Proqnozların düzgün çıxması üçün neft qiymətləri 60 dollardan yuxarı olmalıdır”

Bunu iqtisadçı Natiq Cəfərli “Toplum TV”-yə hökumətin Azərbaycanda 2025-ci ildə ümumi daxili məhsulun (ÜDM) 100 milyard manata çatması proqnozunu şərh edərkən deyib.

Azərbaycanda neft qiymətləri 50 dollardan aşağı düşmədiyi halda, 2025-ci ildə həm nominal, həm də real ümumi daxili məhsulun həcminin 100 milyard manatı aşması gözlənilir.

  • ÜDM - bir il ərzində ölkə iqtisadiyyatında istehsal olunan bütün mal və xidmətlərin məcmu bazar qiymətidir. Real ÜDM, iqtisadiyyatın müəyyən dövr ərzində istehsal etdiyi malların və xidmətlərin inflyasiyaya görə dəyərini ölçən makroiqtisadi statistikadır. Nominal ÜDM ilə real ÜDM arasındakı əsas fərq inflyasiya düzəlişidir. Nominal ÜDM cari qiymətlərdən istifadə etməklə hesablandığı üçün inflyasiya üçün hər hansı düzəliş tələb etmir.

Azərbaycan İqtisadiyyat Nazirliyinin makroiqtisadi proqnoz göstəricilərinə əsasən, 2021-ci ildə Azərbaycanda real ÜDM-in 5,1%, növbəti ildə isə 3,9% olacağı proqnozlaşdırılır.

Ötən bir ildə isə ölkənin nominal ÜDM-nin həcmi 72 432 mlrd. manat təşkil etmişdi, həmçinin real ÜDM-nin 4,3 % azalması müşahidə olunmuşdu.

Nəzərə alanda ki, Azərbaycanda büdcə siyasəti ilə bağlı əsas təhlükəli məqamlardan biri neft gəlirlərinin azalması ehtimalıdır, onda bu nə qədər real praqnozdur? Ölkənin hazırki iqtisadi siyasəti 4 illik prespektivdə real ÜDM-nin artması üçün şərait yaradırmı?

Noyabrın 10-da Milli Məclisin İqtisadi siyasət, sənaye və sahibkarlıq komitəsinin iclasında maliyyə naziri Samir Şərifov bu suallara müsbət cavab vermiş və bildirmişdi ki, ilin sonuna kimi postpandemiyadan əvvəlki ÜDM-ə qayıtmaq nəzərdə tutulur.

İqtisadçı Elmir Səfərli isə “Toplum TV”-yə açıqlamasında deyir ki, bu hədəflərin reallaşması üçün bəzi iqtisadi şərtlər mövcud olmalıdır: iqtisadiyyatın və dövlət büdcəsinin neftdən asılılığı ortadan qaldırılmalıdır.

“Danılmaz faktdır ki, bugün Azərbaycanın dövlət büdcəsinin böyük hissəsi hələ də neft sektorundan daxil olmalar hesabına formalaşır. Bu istiqamətdə ən önəmli strateji məsələ olaraq iqtisadiyyatın şaxələnməsi həyata keçirilməlidir”.

Elmir Səfərli - Açıq mənbələrən götürülüb

İqtisadçı ötən bir ildə ölkədə ÜDM-nin kiçilməsini pandemiyanın iqtisadiyyata vurduğu zərərlə əlaqələndirir: “Təbii ki, pandemiya dövründə bir çox iş yerləri məcburi olaraq bağlanıldı, bu isə öz növbəsində real ÜDM-nin əvvəlki illərə nisbətdə (xüsusən də proqnozlaşdırılan həcmdən) aşağı düşməsinə səbəb oldu”.

İqtisadçı Natiq Cəfərli də eyni fikirdədir, o deyir ki,  Azərbaycanda bütün makroiqtisadi göstəricilər, o cümlədən, ÜDM-nin artıb azalması neft faktoru ilə bağlıdır. Onun sözlərinə görə, keçən il neft qiymətləri  çox aşağı düşdüyündən ÜDM-in azalması təbiidir, digər ölkələrdə də eyni tendensiya yaşanıb.

N.Cəfərlinin fikrincə,  proqnozlar neft qiymətlərinin yüksək olması ehtimalı nəzərə alınaraq hesablanıb; proqnozların düzgün çıxması üçün neft qiymətləri 60 dollardan yuxarı olmalıdır.

İqtisadçının qənaətincə, işağaldan azad edilən torpaqlarda təmir-tikinti işlərinin aparılması da ÜDM-də artım yarada bilər:

“Artım büdcə xərcləri hesabına olduğundan bu, tam olaraq dayanıqlı inkişaf sayıla bilməz. Amma hər halda təmir-tikinti işləri də bunu artıran səbəblərdən biridir.  Yəni neftdən qazanılan pul hesabına işğaldan azad edilən bölgərə invenstisiya qoymaq dolayı yolla ÜDM artmasına şərait yaradır”.

N.Cəfərli hesab edir ki, neft qiymətləri  50 dollardan aşağı olduğu təqdirdə, bu hədəflərə çatmaq olmayacaq. 

Natiq Cəfərli - Sosial Media

İqtisadçı Elmir Səfərli isə deyir ki, növbəti illərdə proqnozlaşdırılan ÜDM nəticələrini əldə etmək üçün əvvəlcə bütün risklər nəzərə alınaraq, yerli istehsalın təşviqi həyata keçirilməlidir.

“Ölkədə yerli istehsal üçün müəyyən güzəştlər tətbiq olunmalı, dövlət səviyyəsində istehsalın artırılması üçün strateji addımlar atılmalıdır. Eləcə də, qeyri-neft sektorunun inkişafı istiqamətində ayrılan subsidiyaların həcmi artırılmalı, investisiya və biznes mühiti yaxşılaşdırılmalı, rəqabət qabiliyyətli sahələrin inkişafının stimullaşdırılması həyata keçirilməli və iqtisadiyyatda şəffaflıq daha çox təmin olunmalıdır”.

Qeyd edək ki, Maliyyə Nazirliyinin proqnozlarına görə, qeyri-neft  sektorlarında da ÜDM istehsalı arta bilər.

Bu il ən böyük artımısa turizm və ictimai iaşə sahəsində olacaq.  Belə ki, 2020-ci ildə 58,9% real azalmaya məruz qalan sözügedən sahənin, bu il 23,1% artacağı gözlənilir. Ən zəif artımım isə tikiti sahəsində olacağı güman edilir (0,4%).

İqtisadiyyat

Zəngin ruslar ölkədən şəxsi təyyarələrlə qaçır - İstiqamətlərdən biri Bakıdır

28 Sentyabr 2022

Açıq mənbələrdən götürülüb

Rusiyada səfərbərlik elan edildikdən sonra şəxsi təyyarələrdə uçuşlara tələbat kəskin şəkildə artıb.  Böyük Britaniyanın “The Guardian” nəşri yazır ki, belə uçuşların əsas istiqamətləri Ermənistan, Türkiyə və Azərbaycandır – rusların vizasız daxil ola biləcəyi ölkələr. “Your Charter” şirkətinin direktoru Yevgeni Bıkov jurnalistlərə bildirib ki, səfərbərlik elan edildikdən sonra uçuşlar üçün müraciətlərin sayı dəfələrlə artıb: “Adətən gündə 50 müraciət alırdıq, indi isə 5 minə yaxındır. Tamamilə ağlasığmaz bir vəziyyət yaranıb”. https://toplum.tv/dunya/seferberlikden-qacan-ruslar-abs-da-siginacaq-ala-bilecekler Bıkov əlavə edib ki, onun şirkəti tələbatı ödəmək və qiymətləri aşağı salmaq üçün daha böyük təyyarələrdən istifadə etməyə başlayıb, lakin bu kifayət deyil: "Biz hamı üçün yer tapa bilmirik".  “The Guardian”...
İqtisadiyyat

Aİ-92 markalı benzinin aksiz dərəcəsi artırılıb

24 Avqust 2022
Azərbaycanda Aİ-92 markalı benzinin aksiz dərəcəsi artırılıb. Bu barədə Nazirlər Kabinetinin “Neft məhsullarının aksiz dərəcələri səviyyəsinin dəyişdirilməsi və ölkə ərazisində daşınması xərcləri ilə bağlı bəzi məsələlər haqqında” qərarında bildirilib. Avqustun 23-də Baş nazir Əli Əsədovun imzaladığı qərarla Aİ-92 avtomobil benzininin aksiz dərəcəsi 42 faizdən 42,5 faizə, dizel yanacağının aksiz dərəcəsi isə 18 faizdən 18,3 faizə qaldırılıb. Qərar sentyabrın 1-dən qüvvəyə minir. Qərara görə, Azərbaycanda istehsal edilən və qiyməti dövlət tərəfindən tənzimlənən benzin və dizelin satış məntəqələrindən Naxçıvana daşınmasına görə çəkilən artıq xərclərin qarşılanması üçün bu Qərara uyğun olaraq subsidiya veriləcək.

Seçilmiş Videolar

Toplum TV loqo