Sosial

Jan-Lük  Qodar: O olmasaydı indiki kino olmazdı

14 Sentyabr, 2022
344

Açıq mənbələrdən götürülüb

Fransa kinorejissoru Jan-Lük  Qodar sentyabrın 13-də 91 yaşında vəfat etdi. O, Fransa “yeni dalğa”sının banilərindən biri idi, Jan-Pol Belmandonun iştirak etdiyi “Son nəfəsdə” filmi bu istiqamətin manifesti hesab olunur. Onun daha çox məşhur olan filmləri arasında “Balaca əsgər”, “Nifrət”, “Alfavil”, “Dəli Pyero” var. Kinotənqidçisi Anton Dolin inqilabçı-rejissor Qodarın yaradıcılıq yolu barədə, onsuz bugünkü kinonun başqa cür olacağı haqqında danışır.

Toplum TV “Meduzo.io”da rusca yayımlanmış məqaləni azərbaycan dilində təqdim edir:

Bu ölüm dünya kinosunun digər titanlarının ölümü ilə deyil, Mixail Qorbaçovun və kraliça Yelizavetanın gedişi ilə bir sıradadır. Qodar “epoxa-insan” deyildi, o, bir neçə epoxanın müəyyənləşdirən və yaradan idi. Həm də kino sənətinə çoxillik sədaqətinə baxmayaraq, mədəniyyətin digər sahələri, təfəkkür və ictimai həyat üçün də az önəmli deyildi.

Burada sözlər yetməyəcək. Qodar həyatda olarkən sonuncu bioqrafiyaları min səhifənin ətrafında idi, bəs indi, ölümündən sonra necə olacaq? Dəqiq təriflər tapmaq mümkün deyil. Onların heç birinin hərtərəfli olmayacağı dəqiqdir.

https://toplum.tv/dunya/brejnevin-opusunu-tarixe-ceviren-ressam

“İnqilabçı” demək olar. Fransa 1968-ci ilinin canlı simvolu, Kann festivalını yarımçıq saxladı (yeri gəlmişkən, Berlinale və Venesiyadan fərqli olaraq Kanda heç vaxt qalib gəlməyib) – gənclik köhnə quruluş əleyhinə üsyana qalxan zaman kinoya baxmaq və bir-birinə mükafatlar paylamaq yaraşmazdı. “İnqilabın özü olan rejissor” ifadəsi daha dəqiq olar: 1968-ci il Qodarın filmlərindən doğdu, əksinə deyil.

“Müəllif” demək olar. Amma o, təkcə özünün məxsusi və təkrarolunmaz tərzini yaradan parlaq kinematoqrafçı deyildi. Qodar əvvəlcə teoretik, sonra da praktik kimi incəsənətdə özünüifadənin həvarisi, hətta Məsihi oldu. O,  unudulmuş sələflərini heçlikdən geri qaytardı və kanonlaşdırdı, həm də bütün dünyadan olan müasirlərinin mövcudluğunu leqallaşdırdı. “Müəllif kinosunun yaradıcısı” daha doğru ifadədir.

“Lider” demək olar. Dürüstlük naminə bütün qaydaları – hətta özününküləri – rədd edən Sinematikanın cəsur övladları, “Yeni dalğa” hərəkatında bərabərlər arasında birinci Qodar deyildisə, bəs kim idi? Amma inqilabdan sonrakı illərdə əvvəlcə məşhur addan imtina etmək, sonra da qıcıqlandırıcı, qeyri-populyar, amma yenə də novator filmləri ilə - sonuncusu 2018-ci ildə çıxıb - tənha qalmaq üçün öz ətrafından uzaqlaşmağa da cəsarəti çatdı.  “Unikum” ifadəsi daha dəqiq olar.

“Xuliqan”, “nonkomformist”, “pank” demək olar. Amma 1960-cı illərin qeyri-formalları və 1970-ci illərin pankları ondan öyrəniblər, əksinə deyil. Hansı “Sex Pistols” Qodarın bombaçı “dəli Pyero”su ilə müqayisə oluna bilər.

Qodar bütün sözlərdən böyükdür, amma əsl fransız kimi Qodar sözlərdən ibarətdir. Onun qəhrəmanları susmurdular, kadrarxası nitq dayanmadan axır, tamaşaçılar daha tez-tez çaşıb qalırlar – bu aforizmdir, müdriklik, yoxsa bon mot? Qodarda sözlər və ifadələr çox vaxt mənalarını itirirdilər və dizayn elementinə çevrilirdilər, onun sevimli rus avanqardçılarında olduğu kimi. Onun sonuncudan əvvəlki filmi “Əlvida, nitq” adlanır, sonuncusu – “Obrazlar kitabı”. Qodar postmodernist filosofları da ötüb keçib.

O, kinematoqrafı xırda elementlərə bölməyi, bütün sümüklərini saymağı bacarırdı. Bütün dekonstruksiyalar arasında onunku ən amansızı və ən fərasətlisi idi. Amma əhvalatı elə danışa da bilərdi ki, ürək ağrıyardı. Mişel Puakkarın Paris küçəsindəki son addımları yaddaşa həmişəlik həkk olurdu. Film yaratmaq üçün ona lazım olan yalnız “qız və tapança” idi.

Qodar təkcə “Alfavil” deyil, çağdaş kinematoqrafın əlifbasını yazdı. Heç bir şübhə yoxdur ki, o, kino tarixinin ən böyük rejissorlarından biridir. Əgər onun müasirlərindən danışsaq, Fellini, Berqman, Kurosava, Tarkovski, Bunyuellə yanaşı durur. Amma onların hər biri öz iqliminə, cazibəsinə, əhalisinə malik bütöv planetlərdir, təkcə Qodar bütöv qalaktikadır. Axı o, bir neçə həyat yaşayıb.

1960-cı illərdə, birincisini və ən məşhurunu: “Son nəfəsdə”dən tutmuş “Uik-end”ə qədər 15-dən çox tammetrajlı filmlər tarixə yazılıblar, onların hər biri ayrıca monoqrafiyanı, tarixi-mədəni kontekst daxilində və kənarında xüsusi tədqiqatı haqq edir.

1970-ci illərdə, ikincisini və daha radikalı: terrorçu müəllifin, döyüşçü rejissorun (döyüş filmləri rejissoru ilə səhv salmamalı) etirazçı həyatı.

1980-ci illərdə, üçüncüsünü, festivallarda formal leqallaşdırma və “İkinci dalğa”nın acı yumoru ilə: “Ehtiras”, “Ad: Karmen”, “Detektiv”. Burada hər ad tamaşaçı və özün üzərində istehzadır. 

1990-cı illərdə, dördüncüsünü, avtoreflektiv “Yeni dalğa”, “JLG, dekabrda avtoportret”,  monumental “Kino (və) tarixi” ilə.

Nəhayət, həyatlardan sonuncusunu - artıq XXI əsrdə: post-Qodar, öz bioqrafiyasına və yekunlaşan yüzilliyə sözardı yazan, amma özünün təkrarolunmaz  ruhunda, lirik və eniqmatik “Sevgiyə tərif”, “Bizim musiqi”, “Film sosializm” ilə.

https://toplum.tv/dunya/sanksiyalarin-rusiya-kitab-bazarina-tesiri-medeni-muhit-deqredasiyaya-ugrayacaq

Yekunlar o qədər çoxdan vurulub ki, bu həyatın sanki sonsuz olacağı və heç zaman bitməyəcəyi təsəvvürü yaranırdı. O, bütün dirilərdən diri idi, əsəbləşdirmək və heyran etməkdə, qıcıqlandırmaq və çaş-baş qoymaqda,  pərəstiş obyekti olmaqda və bir hərəkətlə bu pərəstişi dağıtmaqda davam edirdi.

Hansısa banallıqla yekunlaşdırmaq istəyirsən, məsələn Qodarın ruhu daim onun filmlərində yaşayacaq (Qodar özü banallığa nifrət edirdi, onunla həyatı boyu mübarizə aparırdı,  hətta dostları ilə münasibətləri korlamaq, reputasiyasını zədələmək bahasına). Amma həmin ruhu tap görüm, necə tapırsan. Azadlığa alışdırmaq mümkün deyil, azadlığa yoluxdurmaq mümkün deyil, ona yalnız malik olmaq mümkündür. Bu, Qodarın istedadlarından biri, amma, yəqin ki, ən əsası idi.

Tərcümə: Yadigar Sadıqlı


Toplum TV Azərbaycanın müstəqil xəbər platformasıdır. Ölkədə və bölgədə baş verən hadisələri dəqiq və qərəzsiz şəkildə izləyicilərimizə çatdırırıq.

Toplum TV hər gün siyasət, iqtisadiyyat, sosial, kriminal, gender mövzularında reportajlar və xəbər proqramları, tolk-şou və müsahibələri diqqətinizə təqdim edir.

Ən doğru xəbərləri izləmək üçün Toplum TV-yə abunə olun.

Youtube: https://www.youtube.com/channel/UCztIohlYx63yMJzcRTF18IA

WebSite: https://toplum.tv

Facebook: https://www.facebook.com/toplumtv

İnstagram: https://www.instagram.com/toplumtv/

Telegram: https://t.me/Tvtoplum

Şikayətlərinizi Whatsapp-da Qaynar Xəttimizə göndərin: +99450 247 55 06

Sosial

Azərbaycanda Türkiyəyə ianələrlə bağlı komissiya haqqı ləğv edildi

8 Fevral 2023

Açıq mənbələrdən götürülüb

Azərbaycanda fəaliyyət göstərən banklar Türkiyəyə ianələrlə bağlı komissiya haqqının ləğv edilməsinə razılıq verib.  Toplum TV xəbər verir ki, bu barədə APA xəbər yayıb.  Bildirilir ki, həm Türkiyənin Fövqəladə Halların İdarə Olunması Agentliyinin (AFAD) hesabına birbaşa kartla ödəmələrdə, həm də banklar vasitəsilə digər köçürmələrdə əlavə dəyər vergisi və komissiya tutulmur.  https://toplum.tv/siyaset/pazerbaycanin-tuumlrkiyeye-goumlnderdiyi-yardima-neler-daxildirp Xatırlatma Fevralın 6-da Türkiyədə 7,7 və 7,6 şkalasında baş verən zəlzələ 10 vilayətdə hiss olunub. Rəsmi statistikaya əsasən, ölü sayı 7 mini ötüb, yaralı sayı isə 40 minə çatır.  Bildirilir ki, hələ minlərlə insan dağıntıların altındadır. Kəskin soyuq, infrastrukturun dağılması nəticəsində ölü sayının artacağı ehtimal edilir.  Zəlzələ ilə əlaqədar Prezident...
Sosial

Bakıda Türkiyə üçün yardım kampaniyasının ünvanı dəyişib

8 Fevral 2023

Trend

Türkiyədə zəlzələdən zərərçəkənlər üçün yardımlar Babək prospektindəki "Doğtaş Mebel"də qəbul olunmayacaq.  Toplum Tv xəbər verir ki, bu barədə fevralın 8-də Türkiyənin Azərbaycandakı səfirliyi məlumat yayıb.  Bildirilir ki, məntəqənin ünvanı nəqliyyatın işində sıxlıq yaşanmaması üçün dəyişdirilib. Yardımlar artıq Tbilisi prospektində yerləşən Heydər Əliyev adına İdman Konsert Kompleksində qəbul olunur. https://toplum.tv/siyaset/ptuumlrkiyeden-texliye-edilen-azerbaycanlilarin-sayi-accediliqlandip Xatırlatma Fevralın 6-da Türkiyədə 7,7 və 7,6 şkalasında baş verən zəlzələ 10 vilayətdə hiss olunub. Zəlzələ nəticəsində ölənlərin sayı 6234-ə, yaralananların sayı isə 37011 nəfərə çatıb.  Zəlzələ ilə əlaqədar Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğan 10 vilayətdə fövqəladə vəziyyət elan edib və onun 3 ay ərzində qüvvədə olacağını açıqlayıb.  Prezident onu da bildirib...

Seçilmiş Videolar

Toplum TV loqo