Sosial

Müştəri restoranda servis haqqı ödəməlidirmi?

Roza Məmmədova
17 May, 2022
1358

Getty Images

Restorana gedəndə xərcinizi menyudakı qiymətlərə görə hesablayırsınızsa, sürprizə hazır olun.

Bəzi kafe və restoranlarda yeyib içdiyinizdən əlavə servis haqqı da tutulur.

Nədir servis haqqı? Bura restoranda dinlədiyiniz musiqi, servis xidməti, istifadə olunan qab-qacaq və s. aiddir.

Bakıda “Özsüt” restoranında ofisiant işləyən Pünhan Cəfərov (ad şərtidir) deyir ki, müştərilər əvvəlcədən servis haqqı tutulduğunu bilmir: “Onlar bunu ya menyu jurnalından, ya da hesab qəbzindən öyrənə bilirlər. Müştərilər çox zaman servis haqqını ən sonda, hesabı istəyəndə görür, təbii, narazılıq edənlər də olur”.

Pünhanın sözlərinə görə, bu restoranda əlavə xidmət haqqı ümumi hesabın 6%-i qədərdir: “Servis haqqı ofsiantlar müştəriyə qulluq edir, restoranın boşqabları istifadə olunur deyə alınır. Məsələn, boşqab qırılanda onun pulu bizdən alınmır, yəni bunu dolayısı ilə müştəri ödəyir. Tutulan məbləğin 1-2 %-i “çayevoy” kimi ofsiantlar arasında bölünür. Qalanı isə mətbəxdə işləyənlər və digər personal arasında paylaşılır”.

Tez-tez restoranların xidmətindən istifadə edən Fidan Məmişova bəzi yerlərdə servis haqqının 20%-ə qədər çatdığını söyləyir. Onun sözlərinə görə, servis haqqının tutulması halı ilə son illərdə rastlaşmağa başlayıb.

“Bakıda fəaliyyət göstərən “Mark Chill Out” restoranında isə ümumiyyətlə, servis haqqında məlumat verilmir, menyularında da bu barədə yazılmayıb. Bir də masadan qalxanda bilirsən ki, 5% tuturlar. Bu o deməkdir ki, servis haqqı 5% olan məkanda 100 manatlıq yemək sifariş etsək, əlavə 5 manat ödəməli olacağıq. Məbləğ artdıqca servis pulu da yüksəlir. Bu isə ofisianta verilən ənənəvi “çayevoydan” xeyli yuxarıdır”.

Restoran: “500 AZN hesab verə bilən insan yəqin ki, 10-15 manat servis haqqına danışmaz”

“Mark Chill Out”-un inzibatçısı Elnur İsmayılov 25 ildir restoran sektorunda çalışdığını və bütün obyektlərdə ən az 5% xidmət pulunun tutulduğunu söyləyir. O, menyuda bu barədə xəbərdarlıq olmasa da, ofisantın müştərilərə məlumat verdiyini bildirir.

“5%-in hamısı ofisianta çatır. Əgər bu gün hər bir ofisiant dövlətə vergi verirsə, servis haqqı almaq onun haqqıdır. Obyekt yiyəsi tutaq ki, servis haqqı tutmur, ofisianta 10-15 manat maaş verir. İndi fikirləş, 15 manata nə almaq mümkündür? Biri var müştəri gəlib oturur, təkcə yemək sifariş edir. Belə deyil axı, müştəri qulluq tələb edir, ofisiant hər dəqiqə gəlir ona qulluq edir. 500 AZN hesab verə bilən insan yəqin ki, 10-15 manat servis haqqına danışmaz”, - inzibatçı belə deyir.

Bəs müştəridən əlavə ödəniş tutulması nə dərəcədə qanunidir? Qonağın bundan imtina etmək lüksü varmı?

Antiinhisar və İstehlak Bazarına Nəzarət Dövlət Xidmətinin İstehlakçı hüquqlarının müdafiəsi şöbəsinin müdiri Roman Qaraşovun sözlərinə görə, qanunvericilik ictimai iaşə müəssisələrində istehlakçının sifariş etdiyi məhsulun dəyərindən başqa xidmət haqqının da ödənilməsini qadağan etmir.

Roman Qaraşov - açıq mənbədən götürülüb

“Bazar iqtisadiyyatının inkişaf etdiyi əksər ölkələrdə bu sistem var. Azərbaycanda da bu, qanunvericiliklə qadağan edilməyib və biz də bunun tərəfdarı deyilik. Ancaq istərdik ki, sifarişdən əvvəl istehlakçıya xidmət haqqının olması barədə məlumat verilsin. Ümumiyyətlə, ictimai iaşə müəssisələrində menyu olmalıdır. Orada təqdim edilən bütün malların tərkibi, çəkisi və qiyməti yazılmaldır. Menyuda istehlakçının əlavə olaraq xidmət haqqı ödəyəcəyi də xüsusi qeyd edilməlidir”, - Roman Qaraşov belə deyir.

Elektron ticarət məsələləri eksperti Nicat Manafov isə hesab edir ki, əlavə xidmət haqqının tələb edilməsi istehlakçı hüquqlarının pozulmasıdır.

“Məsələn, restoranda 4 manatlıq dönər yeyiriksə, biz sadəcə yediyimizin pulunu verib çıxmalıyıq. Aldığımızın üstünə gələcək əlavə məbləğ qeyri-qanunidir. Çünki biz sadəcə dönər sifariş vermişik. Əgər belə halla qarşılaşsanız, rahatlıqla adminstratoru çağırıb əlavə ödənişdən imtina edə bilərsiniz. Son dövrlər restoran sahibləri müştərini polis çağıracağı ilə hədələyir. Amma narahat olmayın, polis gəlsə belə, qanun müştərinin tərəfindədir. Çünki menyuda dönərin qiyməti 4 manat yazılıbsa, sizdən artıq ödəniş tələb etməyə kiminsə haqqı yoxdur”.

Nicat Manafov - ARB

Ekspert müştəriyə təqdim olunan bütün məhsulların qiymətinin artıqlaması ilə hesablandığını bildirir.

Nicat Manafov sual edir: “Müştəri yediyi məhsulun ödənişini etməlidir, niyə restoranın qab-qacağına, işçisinə də əlavə pul xərcləsin ki?..”

Bəs əlavə ödənişlər vergi tutulurmu?

Vergilər Nazirliyinin əməkdaşı Vüsal Məmmədov “Toplum TV”-yə sahibkarın ümumi olaraq əldə etdiyi gəlirə görə vergiyə cəlb olunduğunu bildirir: “Biz bilmirik, əlavə ödəniş yalnız ofsianta yoxsa, sahibkarın özünə ödənilir. Vergi orqanı ayırd etmir ki, ümumi məbləğə servis haqqı daxildir, ya yox. Nazirlik sadəcə əldə olunan gəliri müəyyənləşdirir”.

Azərbaycan Hotellər və Restoranlar Assosiasiyasının İdarə Heyətinin sədri Samir Dübəndi “Reporta” açıqlamasında qanunvericilikdə bu məsələlərlə bağlı böyük boşluqlar olmasına toxunur: “Ümumiyyətlə restoran işini tənzimləyən qanunlarımız, hüquqi-normativ sənədlərimiz çox azdır. Olanların da içində belə məsələlər barədə dəqiq məlumat tapmaq olmur”.

Onun dediyinə görə, başqa ölkələrdə adətən bu məsələ qanunla tənzimlənir və “servis haqqı” personala çatır.

“Bizdə isə bu barədə qəti bir söz demək olmur. Çünki bizdə bu proseslərə nəzarət edən, ümumiyyətlə, restoran biznesini tənzimləyən qurum yoxdur. Bu sahəyə yaxın fəaliyyəti olan qurumlardan Azərbaycan Qida Təhlükəsizliyi Agentliyi qida təhlükəsizliyinə nəzarət edir, Dövlət Turizm Agentliyi isə restoranların fəaliyyətinə müdaxilə etməyin onların səlahiyyətində olmadığını bildirir. Belə çıxır ki, dövlət restoran biznesini turizmlə əlaqəli fəaliyyət növü hesab etmir. Mən isə fərqli düşünürəm. Hotellər kimi restoranlar da daxili və xarici turistə xidmət göstərir və onların fəaliyyəti qonaqpərvərlik sənayesinin bir hissəsidir”.

"Xoşbəxtlik bəxşişi”

Son bir neçə ildə bütün dünyada oxşar tendensiya mövcuddur. Məsələn, ABŞ-da onlarla restoran yeni hesablama metodunu tətbiq etməkdədir. Bəzi restoranlar bunu “əlavə ödəniş”, “xidmət haqqı” adlandırarkən, bəziləri də "Xoşbəxt insanlar yaratmaq haqqı" kimi təqdim edir.

Məsələn, Azərbaycanda olduğu kimi ABŞ-da da hər restoran nə qədər faiz tutulacağına fərqli yanaşma nümayiş etdirir. Amma sistem az-çox eyni şəkildə, restoranlar üçün əlavə gəlir mənbəyi kimi işləyir.

ABŞ-ın Denver şəhərində (denverite.com) Çin yeməkləri satan Zoe Ma isə illərdir müştəridən 15% əlavə ödəniş tutduğunu deyir və səbəbini işçilər arasındakı gəlir bərabərsizliyi ilə izah edir: “Məsələn, qabyuyan kimi arxada çalışan personalın ofisiant qədər “çayevoya” çatımlılığı yoxdur. Ofisiant 2 dəfə artıq qazandığı halda qabyuyan bundan məhrumdur”.

Zeonun fikrincə, bəxşiş verənlər xüsusilə qadınlara və LGTBQ+ üçün zərərli ola bilərlər.

Bundan başqa, o deyir ki, “çayevoy”a güvənən işçilər onu ala bilməmək qorxusundan müştərilərin istismarına dözə bilərlər.

Amma gətirilən arqumentlərə baxmayaraq, bir sual mübahisə üçün açıq qalır: Müştəri restoranda bərabərliyi təmin etməyə borcludurmu?
 

Sosial

Əsgərin özünü öldürdüyü bildirilir

6 İyul 2022

Açıq mənbələrdən götürülüb

Azərbaycan Ordusunun hərbi qulluqçusu intihar edib    Bu barədə iyulun 6-da Baş Prokurorluğun mətbuat xidməti məlumat yayıb.  Bildirilib ki, 5 iyul saat 17 radələrində Azərbaycan Ordusunun müddətli həqiqi hərbi xidmət hərbi qulluqçusu əsgər Tağıyev Rəvan Zeynalabdin oğlunun ona təhkim edilmiş avtomat silahdan atəş açaraq özünü öldürüb. Faktla bağlı Hərbi prokurorluqda Cinayət Məcəlləsinin 125-ci (özünü öldürmə həddinə çatdırma) maddəsi ilə cinayət işi başlanılıb.     Hazırda istintaq aparılır.  Rəvan Tağıyevin Yevlaxın Salahlı kənd sakini olduğu, hadisənin Laçında baş verdiyi bildirilir.   
Sosial

Koronavirusa yoluxanların sayı artır

6 İyul 2022

Açıq mənbələrdən götürülüb

Azərbaycanda koronavirus infeksiyasına 69 yeni yoluxma faktı qeydə alınıb, 36 nəfər müalicə olunaraq sağalıb. Operativ Qərargahdan iyulun 6-da verilən məlumata görə, ölən yoxdur. İndiyədək ölkədə ümumilikdə 793 506 nəfərin koronavirus infeksiyasına yoluxması faktı müəyyən edilib, onlardan 783 501 nəfər müalicə olunaraq sağalıb, hazırda 287 aktiv xəstə var. Bu günə qədər 9 718 nəfər vəfat edib. Son sutka ərzində yeni yoluxma hallarının müəyyənləşdirilməsi ilə əlaqədar 2 755, bu günə qədər isə ümumilikdə 6 977 685 test icra olunub.

Seçilmiş Videolar

Toplum TV loqo