Sosial

Vərəm pandemiya dövründə də iş başındadır

Aytac Məmmədli
24 Mart, 2021
1021

Verywell Health

Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının (ÜST) qərarı ilə hər il martın 24-ü Ümumdünya Vərəmlə Mübarizə Günü kimi qeyd edilir. 

Vərəm xəstəliyinin törədiciləri ilk dəfə 1882-ci ildə alman mikrobioloqu Robert Kok tərəfindən aşkarlanıb. Xəstəliyin özünü 1895-ci ildə alman alimi Vilhelm Rentgen öz kəşfi olan, sonralar onun şərəfinə rentgen şüaları adlandırılmış iks-şüalar vasitəsilə müəyyən edib. 

1906-cı ildə Andrey Popov insanları kütləvi şəkildə müayinə etməyə imkan verən rentgen aparatı yaradıb. Vərəmə qarşı ilk peyvənd 1921-ci ildə, ilk dərman preparatı isə 1944-cü ildə kəşf edilib. “Streptomitsin” vərəmin müalicəsində istifadə edilə biləcək ilk aminoqlikosid antibiotiki olub. Bu kəşfinə görə Zelman Vaksman Nobel mükafatı ilə təltif edilib. 

ÜST-ün statistikasına görə, hər il 10 milyon insan vərəmə yoluxur. Müalicə edilə bilən xəstəlik olmasına baxmayaraq ildə 1,5 milyon insan vərəmdən ölür. ÜST vərəmi "Dünyanın ən yaxşı yoluxucu qatili" adlandırır. 

Qurum bildirir ki, vərəm xəstələrinin əksəriyyəti aşağı və orta gəlirli ölkələrdə yaşasalar da, xəstəlik bütün dünyada mövcuddur. 

Vərəmli insanların təxminən yarısı 8 ölkənin - Banqladeş, Çin, Hindistan, İndoneziya, Nigeriya, Pakistan, Filippin və Cənubi Afrikanın vətəndaşlarıdır. 

2015-ci ildə Birləşmiş Millətlər Təşkilatı “2030-cu ilə qədər Davamlı İnkişaf üzrə Məqsədlər” müəyyənləşdirib. Həmin məqsədlərdən biri vərəmin qlobal epidemiyasının ləğv edilməsidir. 

ÜST isə 2014-cü ildə Ümumdünya Səhiyyə Asambleyası tərəfindən dəstəklənən “2016-2035-ci illər üzrə Vərəmin ləğvi Strategiyasını” qəbul edib. 

Rəsmi statistikaya görə, hazırda Azərbaycanda 8 minə yaxın vərəmli xəstə var. 

2000-ci il mayın 2-də “Azərbaycan Respublikasında vərəmlə mübarizə haqqında” qanun qəbul edilib. Qanun əhalinin vərəmdən mühafizəsinin təşkilati-hüquqi əsaslarını, vərəm xəstəliyinə tutulmuş şəxslərin hüquq və vəzifələrini müəyyən edir. 

Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin -2003-cü ildə qəbul olunmuş 133 nömrəli qərarı ilə “Daimi yaşayış yeri olmayan, ətrafdakılar üçün təhlükə törədən vərəm xəstəliyinə tutulmuş şəxslər üçün təşkil olunan xüsusi xəstəxana-internatlara xəstələrin göndərilməsi və qəbulu Qaydası”; 

- 157 nömrəli qərarı ilə “Ətrafdakıları vərəmlə yoluxdurmaq təhlükəsi olan şəxslərin işləməsi qadağan olunan peşə və vəzifələrin Siyahısı”; 

- 2010-cu ildə isə 226 nömrəli qərarı ilə “2011-2015-ci illər üçün vərəmlə mübarizə üzrə Tədbirlər Proqramı” təsdiq edilib. 

Pandemiya vərəmlə mübarizəyə necə təsir göstərib? 

ÜST-ün builki hesabatına görə, ötən il 2019-cu ilə nisbətən 1.4 milyon az xəstə vərəmdən müalicə olunub, yəni xəstəlikdən müalicə olunanların sayı 21 faiz azalıb. 

Daha böyük azalma isə İndoneziyada (42%), Cənubi Afrikada (41%), Filippində (37%) və Hindistanda (25%) qeydə alınıb. 

"Bəzi ölkələr pandemiyanın təsirini azaltmaqdan ötrü addımlar atdılar – infeksiyaya nəzarəti gücləndirdilər, rəqəmsal texnologiyadan istifadəni genişləndirərək məsafədən dəstək təmin etdilər, evdə vərəmin profilaktikası və müalicəsini həyata keçirdilər. Amma bir çox vərəmli şəxslər onlara gərəkən qayğını ala bilmirlər" - qurumun hesabatında belə deyilir. 

ÜST 2020-ci ildə yarım milyondan çox insanın vərəmdən öldüyünü ehtimal edir, amma dəqiq diaqnoz qoya bilmir. 

ÜST bunun yeni problem olmadığını bildiri: “Hələ pandemiya başlanmazdan əvvəl də hər il vərəmə yoluxanlarla diaqnoz qoyulanlar arasında 3 milyonadək fərq olurdu. COVİD-19 bu vəziyyəti xeyli kəskinləşdirdi”. 

Elmi-Tədqiqat Ağciyər Xəstəlikləri İnstitutunun həkimi Polad Muradovun "Toplum TV"-yə dediyinə görə, Azərbaycanda vərəmlə mübarizə qənaətbəxşdir. 

Həkim müalicə etdiyi vərəm xəstələrinin bir çoxunun artıq koronavirus əleyhinə peyvəndləndiyini, bunun pasientlərə əks təsir göstərmədiyini söyləyir. 

Sosial

Türkiyədə imtahan suallarını qanunsuz satan azərbaycanlılar saxlanılıb

17 May 2022

açıq mənbədən götürülüb

Ankarada Amerika və Türkiyə universitetlərində təhsil almaq istəyən əcnəbi tələbələrə SAT imtahan (Scholastic Aptitude Test - akademik qabiliyyət imtahanı) suallarını satdığı iddia edilən 6 şəxs saxlanılıb. "TRT Haber"in məlumatına görə, saxlanılanlar arasında azərbaycanlıların da olduğu deyilir. Ankara Respublika Baş Prokurorluğu mayın 7-də keçirilən SAT imtahan suallarının Ankarada 2-3 min dollara satılmasından sonra istintaqa başlayıb. İstintaqı dərinləşdirən prokurorluq, İran və Azərbaycan vətəndaşları da daxil olmaqla 6 şübhəlinin “Telegram” mesajlaşma proqramı vasitəsilə əlaqəyə girdiyini aşkarlayıb. Cahid və M.N. adlı şəxslərin sualları “karantin” adlandırdıqları evlərdə payladıqları müəyyən edilib. Baş Prokurorluğun göstərişi ilə Maliyyə Cinayətlərinə Qarşı Mübarizə İdarəsinin əməkdaşları təyin olunmuş ünvanlarda eyni vaxtda...
Sosial

Müştəri restoranda servis haqqı ödəməlidirmi?

Roza Məmmədova
17 May 2022

Getty Images

Restorana gedəndə xərcinizi menyudakı qiymətlərə görə hesablayırsınızsa, sürprizə hazır olun. Bəzi kafe və restoranlarda yeyib içdiyinizdən əlavə servis haqqı da tutulur. Nədir servis haqqı? Bura restoranda dinlədiyiniz musiqi, servis xidməti, istifadə olunan qab-qacaq və s. aiddir. Bakıda “Özsüt” restoranında ofisiant işləyən Pünhan Cəfərov (ad şərtidir) deyir ki, müştərilər əvvəlcədən servis haqqı tutulduğunu bilmir: “Onlar bunu ya menyu jurnalından, ya da hesab qəbzindən öyrənə bilirlər. Müştərilər çox zaman servis haqqını ən sonda, hesabı istəyəndə görür, təbii, narazılıq edənlər də olur”. Pünhanın sözlərinə görə, bu restoranda əlavə xidmət haqqı ümumi hesabın 6%-i qədərdir: “Servis haqqı ofsiantlar müştəriyə qulluq edir, restoranın boşqabları istifadə...

Seçilmiş Videolar

Toplum TV loqo